latest
haber

KÜLTÜR-SANAT

VIDEO

video

VELESPIT HİKAYELERİ

velespit hikâyeleri

GÖÇMENLERİN GÜNDEMİ

YEREL HABERLER

LONDRA GÜNLÜKLERİ

Bisiklet Hırsızları

No comments

Bu yazıda, bisiklet severlerin en önemli dertlerinden biri olan bisiklet hırsızlığına ilişkin bazı istatistikleri paylaştıktan sonra “her şey sınıfsal” diyerek konuyu 1948 yapımı Bisiklet Hırsızları filmine getiriyorum. 

Tuncay Bilecen






Bisiklet hırsızlığı Londra’da yaşayan bisiklet severlerin en önemli dertlerinden biridir. Sadece Londra ile sınırlandırmayalım, çünkü İngiltere ve Galler’de polis tarafından kaydedilen tüm suçların yaklaşık % 5’ini bisiklet hırsızlığı oluşturuyor. Bu konudaki veriler muhtelif olmakla birlikte; Birleşik Krallık’ta her yıl 376.000’den fazla bisiklet çalınıyor, bu da her doksan saniyede bir bisikletin çalındığı anlamına geliyor. (Ben hesap edenlerin yalancısıyım.)

Sebebi hikmetini bilmiyorum, ama istatistiklere bakılırsa Birleşik Krallık’ta 1980-2017 yılları arasında en çok bisikletin çalındığı yıl açık ara farkla 1995 olmuş. Örneğin, 2017’de bisiklet sahibi 100 haneden yaklaşık 2’si son 12 ayda bisiklet hırsızlığı kurbanı olurken, bu oran 1995’te 100 hanenin 6’sı şeklinde gerçekleşmiş. O yıllar geride kaldı diye hemen sevinmeyelim, çünkü Evening Standard’ın haberine bakılırsa Covid -19 salgını sırasında Londra’da çalınan bisiklet sayısı üçe katlanmış durumda.



Ulusal bisiklet veri tabanı BikeRegister’a göre, Londra bisiklet hırsızlığı olaylarında açık ara önde görünüyor. Londra’yı takip eden şehirler ise Edinburgh ve Oxford. Bu konuda posta kodlarına göre de bir çalışma yapılmış. Buna göre, Londra’da en çok bisiklet hırsızlığı SW bölgesinde yapılıyor, ardından SE ve N1 posta kodları geliyor.

Peki, bisikletler en çok nereden çalınıyor? Bu konudaki istatistikler Birleşik Krallık’taki bisikletlerin yarısından fazlasının ev ve civarından (bahçe, garaj) çalındığını gösteriyor. 

Bütün bu bilgiler içinde en çok dikkatimi çeken ve bu seferki “Velespit Hikâyesi”ni yazmama vesile olan ise gelir durumuyla hırsızlık arasındaki ilişkiyi gösteren şu istatistik oldu: Birleşik Krallık’ta yıllık geliri 10 bin sterlinin altında olan hanelerin bundan daha fazla gelire sahip olanlara göre bisiklet hırsızlığı mağduru olma ihtimalleri çok daha yüksekmiş.


Bu istatistiği okuyunca aklıma hemen Vittorio De Sica’nın yönettiği, 1948 İtalyan yapımı Bisiklet Hırsızları filmi geldi. Uygulanan teknik, konusu ve işleniş tarzıyla yeni gerçekçilik akımının kült filmlerinden biri sayılan Bisiklet Hırsızları, İkinci Dünya Savaşı’nın hemen sonrasında ekonomik zorlukların üstesinden gelmeye çalışan Roma’da geçer.

Filmin kahramanı Antonio Ricci iş bulma umuduyla İş Bulma Kurumu’na başvurmuş binlerce Romalı düşük gelirli, işsizden biridir. Bu sefer şansı yaver gitmiş, kendisine uygun bir afişçilik işi çıkmıştır. Ne ki ona layık görülen bu işi yapması için bir bisiklete ihtiyacı vardır. Memur, “bisikletin yoksa bu işi yapamazsın, ona göre” dediğinde, çaresizce “bugün alacağım” demek zorunda kalır.

Antonio, iş bulduğuna sevinsin mi, üzülsün mü, bilemez, çünkü tez zamanda bisiklet almazsa şans eseri belediyede bulduğu iş elinden kayıp gidecektir. Bu buruk haberi karısı Maria’ya verdiğinde, karısı kaşla göz arasında ne kadar yatak örtüleri varsa hepsini 7.500 liret’e satar. Böylece Antonio bu parayla bir bisiklet alır ve belediyede memurluğa başlamak için başvurusunu yapar.

Antanio sabahın kör saatinde oğlu Bruno’yu çalıştığı benzin istasyonuna yeni aldığı bisikletiyle bırakarak ilk iş gününü geçirmek üzere belediyenin yolunu tutar. Ancak iş düşündüğü kadar kolay değildir. Afişçiler, bisiklet sürerken bir taraftan da merdivenlerini de koltuklarının altında taşımak zorundadırlar. Sonra mesai arkadaşından duvarlara afiş yapıştırmanın inceliklerini öğrenir.



Şans bu ya, daha ilk iş gününde merdivene tırmanmış duvara afiş asarken bisikletini çaldırır. Hırsızın peşinden koştursa da artık çok geçtir. Antanio, bisikletin seri numarasını vererek çalındığına dair başvuruda bulunduğunda polisin olayla pek de ilgilenmediğine tanık olur. Polisten umudu kesince bisikletinin bulunması için araya hatırlı kişileri sokmaya çalışır. Ertesi gün hep birlikte bisiklet pazarına giderler ve parçalarının söküldüğünü tahmin ettikleri bisikleti aramaya koyulurlar. Pazar o kadar karmakarışık bir haldedir ki Antonio’ya bütün bisikletler onunmuş gibi gelir.

Şehrin başka bir tarafındaki diğer pazara gittiğinde ise yağmur yüzünden tezgâhların çoğunu toplanmış bulur. Filmin yağmur sahnesi görsel bir şölen gibidir. Antonio sağından solundan hızla geçen bisikletler arasında kendi bisikletini çaresizce arar durur. Yağmurun dinmesinin ardından bisikletini çalan çocuğu uzaktan görüp peşine düşse de yakalamaya muvaffak olamaz. Bu sefer çocukla irtibatlı olduğunu düşündüğü yaşlı adamın peşine düşer, fakat o da kilisede izini kaybettirir.



Bütün bu koşuşturmaca sırasında şahit olduğu bir olay tüm gün yanında koşturan oğluna çok kötü davrandığını fark etmesine yol açar. Oğlunun gönlünü almaya çalışır. “Olan oldu zaten, nasılsa sonunda ölmeyecek miyiz? Neden şimdi ölelim?” diyerek oğluyla birlikte karınlarını doyurmak üzere bir restorana girerler. Fakat girdikleri restoran bir hayli lüks bir yerdir. Oğlu Bruno bu sırada sürekli yan masadaki zengin ailenin tabağıyla ilgilenir. Bu ilgiyi fark eden babası “onlar gibi yemek yemek istiyorsak ayda milyon kazanmamız gerekir” der ve oğluna yoksulluklarını hatırlatır. Zaten kılık kıyafetleriyle bu zengin mekânında çok eğreti durduklarının farkındadır ikisi de.

Yemek yerken Antonio’nun aklına yine çalınan bisikleti gelir ve oğluna kalem vererek belediyedeki işini kaybetmesinin ona ne kadara mal olacağını hesaplamasını ister. Maaşını, alacağı sosyal yardımları hesap bir bir ettirir.  “Annenin duaları da Azizler de bize yardım edemez” der demez karısı Maria’nın gittiği üfürükçü kadından medet ummak gelir aklına. Antonio üfürükçüye de kiliseye de hep başı sıkıştığı için mecburiyetten gitmektedir.  Üfürükçü kadın, “bisikleti ya hemen bulacaksın ya da hiç bulamayacaksın” der. Başka da bir şey demez. Bütün üfürükçüler gibi alacağı paranın derdindedir ne de olsa.



Antonio gerçekten de kapıdan çıkar çıkmaz bisikletini çalan çocukla karşılaşır. Evine kadar peşinden koşturup yakasına yapışır. Bu sefer de mahalle halkı olaya müdahale eder, polis gelse de elinde bir kanıt olmadığı için bir şey yapamayacağını söyler. Bu arada bisikleti çalan çocuk ve ailesi Antonio ve ailesinden daha beter bir yoksulluk içinde bir göz odada kalmaktadır. Belki de yazının başında sözünü ettiğimiz istatistikte eksik kalan parçalardan biri de budur; düşük gelirliler daha çok bisiklet hırsızlığı kurbanı olabilir ama hırsızlık yapanlar çoğu zaman onlardan da düşük gelirlidir.

Sonuç olarak Antonio bisikletini çalanı bulmuştur ama işlemeyen adalet sistemi ve bunu tam olarak ispat edememesi nedeniyle oradan da boş dönmektedir. Çaresizlikten ne yapacağını bilemez halde stadyumun yanında oğluyla birlikte otururken etraftaki bisikletler dikkatini çeker. Tam apartmanın önünde bekleyen bisikleti alıp kaçtığı sırada fark edilir, etraftaki insanların koşturmasıyla fazla uzaklaşmadan yakalanır ve epeyce tartaklanır. Bisikletini çaldığı kişi Antanio ve çocuğunun haline açığı için şikâyetçi olmaktan vaz geçer.

Dönemin İtalya’sından panoramalar sunan filmde bisikletin Roma’da gündelik hayatın bir parçası olduğunu ilişkin birçok sahne yer alır. Filmin en dokunaklı sahnesi sonudur; Antonio bisiklet hırsızının peşinde koca bir günü geçirirken kendisi hırsız damgası yemiş, bu yüzden oğluna mahcup olmuştur. Yaşadıkları ona ağır gelir. Final sahnesinde, gözyaşları içinde evlerine doğru sessizce yürürken, oğlu Bruno her şeyin farkında, babasının elini tutarak adeta ona teselli vermektedir.



 Kaynak:

https://www.cyclist.co.uk/news/412/bicycle-crime-statistics

https://www.standard.co.uk/news/crime/bikes-stolen-london-lockdown-covid-b63433.html

https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/crimeandjustice/articles/overviewofbicycletheft/2017-07-20

 

 

 

Yeni göç dalgası: ORTA SINIFLARIN HİCRETİ

No comments

Bu yazıda, Türkiye'den yurtdışına yönelik son yıllarda gerçekleşen göçlerin temel özelliklerine değineceğiz...



Tuncay Bilecen


Son birkaç yıldır özellikle politik istikrarsızlık nedeniyle Türkiye’den yurtdışına yoğun bir göç hareketi yaşanıyor. Bu yeni göç hareketi 1960’lı yıllarda özellikle Almanya’ya yönelen daha sonra tüm Avrupa ülkelerini ve diğer ülkeleri kapsayan işçi göçüne benzemiyor. Türkiye’den yurtdışına göçler aile birleşmeleri ve düzensiz göçlerle 1970, 1980 ve 1990’lı yıllar boyunca devam etti. Bir yerden başka bir yere açılan göç koridorunun, akrabalık, hemşerilik ilişkileri sayesinde kurulan bağlantılarla iki yönlü olarak dolaşıma açılmasına “göç kültürü” diyoruz. Londra’da en çok Maraşlıların, Brüksel’de en çok Elmadağ’lıların olmasını sözünü ettiğimiz zincir göçe bağlayabiliriz. Ancak son yıllarda Türkiye’den yurtdışına yönelen göç bunların hiçbirine benzemiyor. 


ORTA SINIFLARIN HİCRETİ


Yeni göç dalgasının en önemli özelliklerinden biri “endişeli” orta sınıfların demografik ve sınıfsal olarak en önemli kesimi oluşturması. Burada da ailelerin özellikle çocuklarının geleceği konusunda duydukları kaygı birincil neden olarak karşımıza çıkıyor. Nitekim sahada yaptığımız çalışmalarda görüştüğümüz kişilerden “hadi biz neysek, biz alıştık ama çocuklarımızın geleceği için endişe duyuyorduk. O yüzden göç etmek zorunda kaldık” ifadelerini çok sık duyuyoruz. Dolayısıyla yeni göç dalgasıyla İngiltere’ye gelenler 1980’li yılların sonunda gerçekleşen göçlerle gelenlerden birçok bakımdan ayrışıyor. Birincisi yeni göç hareketi daha çok aile merkezli bir göç… Oysa ilk göç akınında önce erkekler geliyor, sonra ailelerini getirmek için çaba veriyorlardı. Yine bu yeni göç akınıyla gelenlerin eğitim seviyesi, dil yeterliliği ve meslekî vasıfları ilk göç dalgasıyla gelenlerden bir hayli farklılık gösteriyor. Orta sınıf göçü olarak tanımlamamızın bir diğer nedeni de bu zaten. 


ANKARA ANLAŞMALILAR FARKLI BÖLGELERDE YAŞIYOR


İlk göç dalgasıyla gelenler dil ve meslekî yeterlilikleri daha az olduğu için birlikte yaşamak zorundaydılar, bir başka deyişle birbirine muhtaçtılar. Bu yüzden tekstil sektörü çöker çökmez informal ilişkilerle bir anda kendi etnik ekonomilerini oluşturdular. Yeni göç dalgasıyla gelenler de Home Office’e verilecek evrakların neler olduğu konusunda birbirine ihtiyaç duyuyor olabilir; ancak bu sorun genellikle sosyal medya grupları üzerinden yazışmalarla ya da kişisel bağlantılarla hallediliyor. Dolayısıyla ilk göç dalgasından farklı olarak yeni gelenlerin aynı muhitlerde yaşamalarına gerek yok. Hatta bunu bilinçli olarak tercih etmeyen birçok Ankara Anlaşmalı bulunuyor. Özetle; sadece Hackney, Haringey, Enfield’ta yaşayan değil Londra’nın her yerinde hatta Britanya’nın çeşitli yerleşim yerlerine dağılan Ankara Anlaşmalılardan söz ediyoruz artık. Bu sebeple Londra’da daha önce Türkiyelilerin pek ayak basmadığı yerlerde dahi yeni göç dalgasıyla gelenleri görmemiz mümkün. Yaptığı iş, dil yeterliliği vs. nedenlerle Türkiyeli etnik ekonomi içerisinde çalışma zorunluluğu bulunanlar biraz da mecburiyetten Kuzey Londra’da yaşıyorlar. 


GÜVENLİK ENDİŞESİ EN ÖNEMLİ GÖÇ NEDENİ


Türkiye’de Gezi süreci ile başlayan, 7 Haziran – 1 Kasım 2015 iki seçim dönemi arasında tırmanan ve 15 Temmuz darbe girişimiyle zirveye çıkan güvenlik kaygısı sözünü ettiğimiz göçü tetikleyen saiklerin başında geliyor. Yeni göçmenler kariyerlerinde yeni bir sayfa açmak, yeni bir hayata başlamaktan ziyade kendilerini güvende hissetmedikleri için göç ettiklerini ifade ediyorlar. Dinlediğim göç hikâyelerinin çoğunda sözünü ettiğim önemli tarihlerin göç etme kararını almada bir milat olduğu ortaya çıkıyor.  


Türkiye’nin yoğun gündeminden yorulan ve geleceğe dair tüm umutlarını yitirenler çareyi yurtdışına göç etmekte buluyor. Tıpkı zincir göç gibi burada da birbirini tetikleyen “biz de kaçalım, biz de kendimizi kurtaralım” şeklinde bir göç etme etkileşiminden söz edilebilir. Buna halihazırda işlerini yitirenler, iktidar tarafında olmadıkları için bütün kapılar yüzlerine kapanları özetle bir şekilde üzerleri çizilenleri de ekleyelim. Bu durumda göç bir mecburiyet olarak kendisini dayatıyor. Kısaca toplumdaki genel nezaketsizlik hali, çocukların geleceği ne olacak endişesi, işini yapamama veya zaten çoktan kaybetmiş olma hatta İstanbul’un trafik çilesi bile Türkiye’yi terk etmeye iten nedenler arasında sıralanabilir.


YENİ GÖÇ DALGASININ GELECEĞİ


Yeni göç dalgasını göç etme nedeninden, göç edilen yere ve göçmenlerin taşıdıkları özellikler bakımından ilk göç dalgasıyla kıyasladıktan sonra şu soruyu soralım: peki, bundan sonra ne olacak? Bu göçler artarak devam edecek mi? Kesilecek mi? Yoksa bir geri dönüş göçü mü başlayacak? Elbette bu soruya şimdiden cevap vermek mümkün değil; çünkü Türkiye’deki ve İngiltere’deki gelişmeler olmak üzere birçok değişken yeni göçmenlerin geleceğinin ne olacağı sorusuna etki edecek. Önce Türkiye’den başlayalım; politik istikrarsızlık devam ettiği, ülke demokrasiden otoriteryanizme doğru savrulduğu sürece göçler devam edecektir. Nitekim görüşmelerde, “Türkiye istikrara kavuşursa burada bir dakika daha durmam” diyen birçok kişiyle karşılaşıyoruz. Bu durum ilk göç dalgasıyla gelenler için de geçerli. 


Diğer bir husus ise göçmenlerin maddî ve kültürel uyum sağlama becerileriyle ilişkili… Göç ettikten sonra ekonomik olarak Türkiye’deki gelirine umut bağlayanlar, Türk lirasının hızla değer kaybetmesi nedeniyle zor günler geçiriyorlar. Bu şekilde evini, toprağını satanlar elde ettikleri paranın burada yaşamaya yetmemesinden şikâyetçi. Yine Türkiye’deki orta sınıf konformizmini Londra’ya uyarlamaya çalışanların da zorluklar yaşadığını söyleyelim. Türkiye’den ağır mobilyalarını getirip Londra’da evinin kapısından geçirmeye çalışanların hikâyesini duymuşsunuzdur. Dolayısıyla yeni göç dalgasıyla gelenler buraya uyum sağladıkları ölçüde kalıcı olacaklardır. Ancak kısa vadede yeni göç dalgasıyla gelenlerin önemli bir kısmının geri döneceğini ya da geri dönmek zorunda kalacağını öngörebiliriz. 






Faşizm her zaman üniformaya ihtiyaç duymaz

No comments

Faşizm geri dönerken üniforma giymez, gamalı haç taşımaz. Manşetlerle, öfkeyle ve basit sloganlarla gelir. İngiltere bugün bu işaretlerin birçoğunu gösteriyor. Ama halen geri dönülebilecek bir noktada.

 

Murat Metin

Mussolini İtalya'sında büyüyen İtalyan yazar Umberto Eco, 1995'te yayımladığı "Ur-Faşizm" (Ebedi Faşizm) adlı denemesinde faşizmin 14 ortak özelliğini sıraladı. Eco'ya göre faşizmin etrafında kümelenmesi için bunlardan tek birinin bulunması bile yeterlidir.

Bu yazı, İngiltere'de son yıllarda öne çıkan manşetlerin, ekonomik sıkıntıların ve siyasi dilin Eco'nun listesiyle nerede örtüştüğüne bakıyor. Amaç kimseyi "faşist" ilan etmek değil. Amaç, tehlike işaretlerini erken görmek ve rakamlarla konuşmak.

 

Manşetler ve gerçek rakamlar

Rotherham, Rochdale ve Telford'daki çete istismarı skandalları gerçektir. Casey raporu (Haziran 2025), üç polis bölgesinde şüpheliler arasında Pakistan kökenli erkeklerin fazla temsil edildiğini ama ulusal vakaların üçte ikisinde failin etnik kökeninin hiç kaydedilmediğini ortaya koydu. Genel tablo ise farklı: çocuk istismarı davalarında etnik kökeni kayıtlı sanıkların yaklaşık yüzde 89'u beyaz ve istismarın yaklaşık yüzde 90'ında fail çocuğun tanıdığı biri. Belirli bir suç türündeki gerçek bir sorunun "çocuklarımızı yabancılar taciz ediyor" genellemesine dönüşmesi, rakamların değil manşetlerin eseridir.

 

Öfke nereye yönlendirildi?

İngiltere'nin sorunları gerçek: pahalı enerji, ödenemeyen kiralar, yerinde sayan maaşlar. Ama bu sorunların kaynağı yanlış adreste aranıyor.

1980'ler: Yabancılar yokken de suç arttı

Thatcher döneminde kömür madenleri, çelik fabrikaları, tersaneler ve limanlar kapandı. Sheffield çeliğini, Liverpool limanını, Güney Galler ve Kuzey İngiltere maden kasabalarını kaybetti. Derby Üniversitesi'nin araştırmasına göre iş kaybının en yüksek olduğu bölgelerde polis uyarısı alan genç sayısı en az etkilenen bölgelerden yüzde 21 daha fazlaydı. Araştırmacılar, işsizlikteki artışın bu suçların yarısını açıkladığını buldu.

O yıllarda bu kasabalarda suç işleyenlerin neredeyse tamamı yerli halktı. Kimse "Sheffield'da hırsızlık arttı, demek ki Sheffieldlılar doğuştan suçlu" demedi. Herkes sebebin işsizlik ve umutsuzluk olduğunu biliyordu. Bugün aynı mantık neden göçmenlere uygulanmıyor?

 

Brexit, Covid ve fatura şoku

 Enerji: Ekim 2021'de tipik bir hanenin enerji tavan fiyatı yıllık yaklaşık 1.277 sterlindi. Ekim 2022 için açıklanan tavan fiyat 3.549 sterline, yani neredeyse üç katına çıktı; hükümet desteğiyle haneler 2.500 sterlin ödedi. Bugün tavan fiyat 1.723 sterlin  ve fatura hâlâ 2021 başına göre yaklaşık yüzde 50 daha yüksek. Bu artışın nedeni Ukrayna savaşı ve toptan gaz fiyatları, göçmenler değil.

 Kiralar: İngiltere'de ortalama aylık kira Eylül 2026'da 1.466 sterline ulaştı. Kira artışı Londra'da Kasım 2024'te yıllık yüzde 11,5 ile zirve yaptı. Özel sektör maaş artışı ise yüzde 2,9 ile 2020'den bu yana en düşük seviyede.

Brexit: Bütçe Sorumluluk Ofisi (OBR), Brexit'in uzun vadede verimliliği yaklaşık yüzde 4 düşüreceğini tahmin ediyor. "Kontrolü geri alacağız" sözü, ironik bir şekilde net göçün rekor seviyelere çıktığı bir dönemle sonuçlandı.

Özelleştirme: Su, enerji ve demiryolu şirketleri yıllarca hissedarlara temettü dağıtırken altyapıya yeterince yatırım yapmadı. Thames Water'ın borcu ve nehirlere akıtılan kanalizasyon bunun sembolü oldu. Faturayı yine hane halkı ödüyor.

 

Almanya, Fransa ve İngiltere'de yükseliş

Almanya'da AfD, 6 Eylül 2026'da Sachsen-Anhalt'ta yüzde 43,8 oyla ilk kez bir eyalette birinci parti oldu ve ulusal anketlerde yüzde 28 civarında ilk sırada. Fransa'da RN adayı Marine Le Pen, 2027 seçimine beş ay kala ilk tur anketlerinde yüzde 31–33 ile önde. İngiltere'de bir yılı aşkın süre anketlerde ilk sırada olan Reform UK ise Andy Burnham'ın başbakan olmasının ardından yüzde 20'ye geriledi; bu da yükselişin kaçınılmaz olmadığını gösteriyor. Bu partiler "faşist" nitelemesini reddediyor ve seçmenlerinin çoğu gerçek şikayetler yüzünden oy veriyor. Eco'nun listesi bir etiket değil, bir uyarı sistemidir.

Tarihten ders: Susan Almanya nasıl yıkıldı?

Naziler özgür bir seçimde hiçbir zaman çoğunluğu kazanmadı. Onları iktidara taşıyan şey, kriz, "onu kontrol ederiz" diyen elitler ve "bana dokunmayan yılan bin yaşasın" diyen bir çoğunluktu.

1.   Kriz (1923–1932): 1923'teki hiperenflasyon birikimleri sildi. 1929 Büyük Buhranı'ndan sonra işsiz sayısı 1932'de 6 milyona yaklaştı. Halk, Birinci Dünya Savaşı yenilgisinin ve Versay'ın aşağılanmasını hâlâ yaşıyordu.


2.   Günah keçisi: Ekonomik çöküşün suçu Yahudilere, komünistlere ve "sırtımızdan bıçaklayan" iç düşmanlara yüklendi. Nazilerin oyu 1928'de yüzde 2,6 iken Temmuz 1932'de yüzde 37,3'e çıktı.

3.   Elitlerin hesabı (Ocak 1933): Muhafazakâr politikacılar ve sanayiciler, Hitler'i başbakan yapıp onu kontrol edebileceklerini sandılar. Birkaç ay içinde kontrol tamamen elden çıktı.

4.   Hızlı çözülme (1933): Reichstag yangını bahane edilerek temel haklar askıya alındı. Yetki Yasası ile meclis kendini feshetti. Sendikalar kapatıldı, kitaplar yakıldı, ilk toplama kampı Dachau açıldı.

5.   Normalleşme (1935–1938): Nürnberg Yasaları Yahudileri vatandaşlıktan çıkardı. 1938'deki Kristal Gece'de sinagoglar yakıldı, dükkanlar yağmalandı. Komşuların çoğu perdeleri kapattı.

6.   Sonuç (1939–1945): İkinci Dünya Savaşı'nda dünya genelinde 70 milyonu aşkın insan öldü. Altı milyon Yahudi Holokost'ta katledildi. Milyonlarca Alman da öldü; şehirleri yıkıldı, ülkeleri 45 yıl ikiye bölündü.

Papaz Martin Niemöller savaştan sonra şunu anlattı: önce komünistleri, sonra sendikacıları, sonra Yahudileri götürdüklerinde sesini çıkarmamıştı, çünkü hiçbiri o değildi. Kendi sırası geldiğinde ise onu savunacak kimse kalmamıştı.

Almanların çoğu fanatik değildi. Sıradan insanlardı: işini kaybetmekten korkan, "siyaset beni ilgilendirmez" diyen, komşusu götürülürken "bir bildikleri vardır" diye düşünen insanlar. Bedeli onlar da, çocukları da, bütün Avrupa da ödedi.

 

Sonuç

İngiltere bugün 1933 Almanya'sı değil; mahkemeleri, basını ve sandığı halen işliyor. Ama susan bir toplumun nereye varılabileceğini görmek için uzağa bakmaya gerek yok: Türkiye bunun canlı örneği.

 

Türkiye: Susan toplumun bedeli

Türkiye'de insanlar sustukça sınırlar birer birer aşıldı:

Seçilmiş başkanlar hapiste. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu 19 Mart 2025'te gözaltına alındı, 23 Mart'ta tutuklandı ve 13 Kasım 2026 itibarıyla 600 gündür tutuklu. Kendi ifadesine göre 13 ayrı davayla yargılanıyor. Eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş ise AİHM'in tahliye kararlarına rağmen 4 Kasım 2016'dan bu yana, yani 10 yıldır hâlâ cezaevinde.

Kayyumlar ve el değiştiren belediyeler. 2024 yerel seçimlerinden bu yana Esenyurt ve Şişli gibi CHP'li, Mardin gibi DEM Partili belediyelere kayyum atandı. Operasyonlar, kayyumlar ve parti değiştiren başkanlarla, seçimde CHP'nin kazandığı İstanbul'da AKP'nin belediye sayısı CHP'yi geçti.

Rakiplere siyasi yasak. Eylül 2026'da İmamoğlu'na, daha önce iki kez beraat ettiği bir davada 2 yıl 1 ay hapis ve siyasi yasak verildi.

Bir şakanın bedeli. Temmuz 2026'da komedyen Deniz Göktaş, YouTube'da milyonlarca kez izlenen gösterisi nedeniyle havalimanında gözaltına alındı ve tutuklandı; suçlamalar arasında cumhurbaşkanına hakaret de vardı.

Hükümet, bu davaların yolsuzluk ve hukuki süreçlerle ilgili olduğunu ve yargının bağımsız olduğunu savunuyor. Ama sokaktaki vatandaşın gördüğü tablo başka: ünlüler bir yorum ya da bir espri yüzünden tutuklanırken, sıradan insan sosyal medyada fikir yazmaktan korkuyor. Ekonomi kötüleştikçe sistem sertleşiyor; sertleştikçe korku, korktukça sessizlik büyüyor.

Muhalefet sindirildiğinde ve protesto edecek kimse kalmadığında liderler istedikleri gibi hareket eder. Demokrasi bir gecede çökmez; her susuşla biraz daha azalır. Bu sessizlik, farkına varılmadan yeni bir çatışmayı, savaşı ve bölünmeyi her an mümkün kılar. Eco'nun uyarısı tam olarak buydu: faşizm üniforma giyerek değil, sessizliğin içinden gelir.

 

İnce Memed'den bugüne

Yaşar Kemal'in İnce Memed'inde Çukurova köylüsü cahil bırakılmış, toprağı da emeği de Abdi Ağa gibi feodal ağaların elindedir. Aradan geçen on yıllarda ağaların kılığı değişti; sömürü ise değişmedi, aksine büyüdü ve güçlendi.

Bu durumda halkı devletin eğitmeyeceği açık. Güç sahipleri de şunu biliyor: uyanan halk hakkını ister. Aydınlanma devletten gelmeyecekse, bizim gibi bağımsız ve özgür bireylerin, sesimiz küçük de olsa çıkarıp devletin yapmadığını yapması gerekiyor.

 

Küçük sesler, büyük kitleler

Türk kökenli Amerikalı yayıncı Hasan Piker, 3 Kasım 2026 ara seçim gecesinde 1,75 milyon saatlik izlenmeyle o gece en çok izlenen bireysel yayıncı oldu. Yayını aynı anda 241.783 kişiye ulaştı; tek bir yayın olarak onu yalnızca NBC News'un seçim yayını geçti.

Bir televizyon kanalı, bir holding ya da bir parti desteği olmadan bir bireyin milyonlara ulaşabildiği bir çağdayız. Bu tür bağımsız alternatifler çoğaldıkça faşizmin nefes alacağı alan daralar. Ama sesini çıkarma imkanı olanlar da susarsa, faşizm çok daha hızlı büyür.

Eco özgürlüğün hiç bitmeyen bir görev olduğunu yazmıştı. O görev bugün, üniforma beklemeden konuşmakla başlıyor.

 

Kaynaklar

Casey raporu, Avam Kamarası tutanağı (16 Haziran 2025)

Full Fact: Ç ocuklara yönelik cinsel suçlarda faillerin etnik kökeni

Migration Observatory: Yabancı uyrukluların mahkûmiyet ve hapis oranları

Derby Üniversitesi: 1980'lerin suç eğilimleri araştırması

ONS: Özel kira ve konut fiyatları

Energ y UK: Temmuz 2026 fiyat tavanı brifingi

OSW: AfD'nin Sachsen-Anhalt zaferi

YouGov: Westminster oy niyeti, 8–9 Kasım 2026

Umberto Eco, "Ur-Fascism", The New York Review of Books, 22 Haziran 1995

Yeniçağ: İmamoğlu'nun 600 günü

Evrensel: Demirtaş 'ın tutukluluğunda 10 yıl

Medyascope: Kay y um atanan ve el değiştiren belediyeler

bne IntelliNews: Komedyen Deniz Göktaş gözaltına alındı

Streamer Guide: 2026 ara seçim gecesi ve Hasan Piker

 

Murat Metin

İngiltere vize danışmanı www.metin.london

© Tüm hakları saklıdır
Tasarım by Orbay Soydan